“Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego”

Z przyjemnością mogę powiedzieć, że moja publikacja podoktorska Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego już ukazała się drukiem! Poniżej zamieszczam ustęp ze wstępu oraz fragment recenzji naukowej Prof. Wojciecha Józefa Burszty.

“W 2011 roku, kiedy rozpoczęłam badania, literatura cyfrowa analizowana była z perspektywy historycznej awangardy, teorii narracji i semiotyki. Na gruncie polskim był to czas przed głoszonymi i rozpowszechnionymi zwrotami w humanistyce: praktycznym1, nie-ludzkim (nonhuman turn) i cyfrowym (rozwój humanistyki cyfrowej), które wyznaczyły nową perspektywę badawczą. Obecnie wskazać można przejścia teoretyczne w historii literatury elektronicznej: od cybersemiotyki i cyberstrukturalizmu do studiów zorientowanych na obiekcie (object-oriented studies) i jego operacyjności, od tekstualności do procesualności, czy od interpretacji do doświadczenia. Pojawiające się zwroty i przesunięcia znacząco wpłynęły na praktyczny i teoretyczny rozwój literatury elektronicznej. Literatura cyfrowa jest tematem dyskusyjnym, ewoluującym i interdyscyplinarnym. Stąd staram się oddać w swej pracy jej dynamiczność, wielokierunkowość i wielogłosowość: od problematyki jej definiowania przez eksplorowanie metodologii teoretycznej po obecne wyzwania związane z kondycją współczesnej humanistyki i wzrastającym wpływem nauk ścisłych na humanistykę” (ze Wstępu)

Literatura cyfrowa to swoista hybryda intencjonalnych „społeczności praktyki” (w sensie nadanym temu pojęciu przez Ėtienne’a Wengera) i możliwości nowych mediów. Stąd – jak słusznie zauważa autorka tej książki już na wstępie – „napisana dziś praca teoretyczna, jutro okaże się tylko częścią historii”. Krótka jeszcze historia rozważań nad rolą internetu, technologiami komunikacyjnymi czy choćby prace poświęcone telefonom komórkowym sprzed kilku lat dowodnie pokazują, jak niepewne i tymczasowe bywają diagnozy, które w momencie ich formułowania sprawiają wrażenie „przełomowych”. O wiele zatem bezpieczniejsze, i tę drogę wybrała Urszula Pawlicka, jest podejście „procesualne”, analizujące procesy, teorie, praktyki i dokonania literatury w środowisku cyfrowym od momentu ich pojawienia się do dnia dzisiejszego (który najpewniej od jakiegoś czasu jest już zapisem o walorze ledwie historycznym). (prof. dr hab. Wojciech Józef Burszta)

Serdecznie zapraszam na stronę wydawnictwa Katedry!

Literatura cyfrowa. W stronę podejścia procesualnego, WN Katedra, Gdańsk 2017. http://wnkatedra.pl/pl/p/Literatura-cyfrowa.-W-strone-podejscia-procesualnego-Urszula-Pawlicka/22522528

Free access to my new article “Data, Collaboration, Laboratory”

My new article Data, Collaboration, Laboratory: Bringing Concepts from Science into Humanities Practice has just been published in “English Studies” (2017, Doi: 10.1080/0013838X.2017.1332022).

You can receive one of 50 free eprints! Everyone who clicks on the link below will be taken to the full article. Feel free to share it with colleagues and friends, giving them free access to the article.

http://www.tandfonline.com/eprint/zCideK2GiU94xHqfG5Pp/full

Abstract:
Humanities researchers have been looking for new tools and strategies to overcome what has been called, in recent years, a “crisis” in the humanities. These efforts maintain that it is possible to change the widespread view that humanities fields are arcane or irrelevant by changing conceptual frames in ways that show the humanities to be useful, accessible and actionable. Specifically, researchers have been claiming for the humanities frames and concepts from the sciences, such as the humanities “labs” that signal (in both name and design) quantifiability, verifiability and functionality. This tactic of borrowing categories from the sciences is part of a larger tactical turn that we may call “the scientification of the humanities”. The new field of the digital humanities, in particular, is a central site for this turn. With a focus on digital humanities practices, this article aims to describe the tactical meanings, in the humanities, of the borrowed concepts data, collaboration and laboratory, all of which strategically frame the humanities as a practical, innovative and profitable field. Ultimately, I show that the trajectory of scientification in the humanities follows a path from concepts to transformation.

Humanistyka: Pracownia, Centrum czy Laboratorium?

Właśnie ukazał się długo wyczekiwany numer “Tekstów Drugich” (1/2017) pod hasłem “Nowa Humanistyka”, a w nich mój artykuł pt. Humanistyka: Pracownia, Centrum czy Laboratorium?

Zapowiedź numeru:
Nowy numer o nowej humanistyce, a w nim: Kil, Małczyński i Wolska piszą o „laboratoryzacji” humanistyki, Nycz o głównych nurtach nowej humanistyki na świecie, Czapliński o najważniejszych propozycjach badawczych w humanistyce ostatniej dekady, Skrendo o naukowym statusie badań humanistycznych, Łebkowska o autorefleksyjności współczesnej humanistyki, Koziołek o nowej propozycji humanistyki literaturoznawczej, Domańska o sprawiedliwości epistemicznej w humanistyce zaangażowanej, Rewers o koncepcji ‘kulturynatury’, Pawlicka o transformacji strukturalnej humanistyki, a do Nowej Humanistyki krytycznie odnosi się Bielik-Robson. Ponadto: Sendyka o humanistyce forensycznej wrażliwości, Kobielska o problemie zaangażowania w kulturoznawczych badaniach nad pamięcią, Dauksza o realizmie afektywnym, Kuziak o polityczności polskiej humanistyki, Tabaszewska o literaturoznawstwie służebnym, a Cieński o nowej humanistyce i problemie ciągłości tradycji. W numerze również: Momro o epistemologii anachronizmu, Sugiera o praktykach kontrfaktualnych, Żychliński o przemianach współczesnych fikcji literackich, Żylińska o istnieniu obrazów „po człowieku”, Shallcross o praktykach hybrydowego zespolenia cytatu z jego materialnym nośnikiem, Rejniak-Majewska o roli tytułów w sztuce abstrakcyjnej, Antonik o społecznym życiu literatury, Neuger o problemach z przekładem tego, co lokalne w poezji, Rakowski o nowy polach poznawczych w antropologii oraz Barcz na temat nowej pamięci o powodzi. Ponadto artykuły o humanistyce cyfrowej: Szczęsna pisze o humanistyce wobec rozwoju technologii cyfrowych, a Maryl odpowiada na pytanie, kim są polscy humaniści cyfrowi. Publikujemy także: tłumaczenia – Segal o piśmienności kulturowej oraz Morettiego o specyfice pracy we współczesnym laboratorium literackim, rozmowę z Joanną Rajkowską na temat projektu Samobójczynie oraz recenzje, w tym – Góreckiego o Encyklopedii gender.

Poniżej zamieszczam streszczenie mojego artykułu:

Wzrost popularyzacji laboratoriów humanistycznych zmusza do zastanowienia się nad źródłem, znaczeniem i konsekwencją transformacji strukturalnej humanistyki. Założeniem szkicu jest zanaalizowanie relacji pomiędzy miejscem prowadzenia badań a zmianami funkcjonalnymi i metodologicznymi. Tezą artykułu jest stwierdzenie, że każdorazowa zmiana miejsca w historii humanistyki jest strategią instytucjonalną, podejmowaną w odpowiedzi na aktualne w danym czasie wyzwania. Celem jest zatem prześledzenie sytuacji i czynników, które doprowadziły do ukonstytuowania się laboratoriów humanistycznych. Omówione są następujące zjawiska: korporacjonizm uniwersytetu, kryzys humanistyki, unaukowienie humanistyki oraz rozwój humanistyki cyfrowej. Po przeglądzie warunków zewnętrznych, analizie i porównaniu poddane zostają trzy miejsca humanistyki: pracownia, centrum oraz laboratorium. Twierdzi się, że zmiana miejsca oznacza budowanie nowych struktur i nowych porządków władzy. Stąd tworzenie laboratoriów uważa się za część zwrotu taktycznego w humanistyce. [U. Pawlicka, Humanistyka: Pracownia, Centrum czy Laboratorium? “Teksty Drugie” 1 (2017)]

Zapraszam do lektury!

“Społeczność literatury elektronicznej”

Pojawił się już nowy numer “Fragile” (2016, nr 1) poświęcony “Wspólnotowości”, a w nim mój artykuł “Społeczność literatury elektronicznej. Rozwój modelu kulturowo-literackiego, ekonomicznego i akademickiego”.

Jak zdefiniować literaturę elektroniczną (e-lit)? Jakie teorie należy zastosować do badań literatury elektronicznej? Jak określić jej miejsce w przestrzeni nauk humanistycznych? Każde z tych pytań otwiera pole do burzliwej dyskusji, w której – co jest szczególnie interesujące – uczestniczą reprezentanci różnych dyscyplin naukowych: od literaturoznawców, przez kulturoznawców, po programistów. Można nie zgadzać się z wieloma teoriami i argumentami, i wieszczyć kolejny koniec literatury elektronicznej. Nie można jednak zaprzeczyć, że literatura elektroniczna to fenomen literacki, kulturowy i akademicki dosłownie na skalą światową. Żadna inna grupa awangardowa, przechodząc do mainstreamu akademickiego, nie zbudowała takiej organizacji, wspólnoty i marki. Potrzeba było stworzyć nie tylko wspólny język reprezentacji działań, lecz także sieć współpracy do dyskusji i realizacji wspólnych celów. Infrastruktura literatury elektronicznej opiera się na zbudowaniu silnej społeczności, która doprowadziła do wytworzenia nowego paradygmatu kulturowo-literackiego, nowego systemu wydawniczego i nowego trybu prowadzenia badań naukowych.

Więcej w najnowszym numerze “Fragile”!

“Przekaz digitalny”

Kilka miesięcy temu ukazała się książka “Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki, semantyki i komunikacji cyfrowej” (pod red. Ewy Szczęsnej), w której znajdują się cztery rozdziały mojego autorstwa.

Rozdział “Relacyjność strukturalno-semantyczna w hiperfikcji, na podstawie Matrioszki Marty Dzido”, poświęcony jest analizie budowy hipertekstu literackiego i jej związek z narracją i znaczeniem tekstu. Odnoszę się między innymi do teorii światów możliwych, wprowadzonej na grunt literatury elektronicznej przez Marie-Laure Ryan. W kolejnym artykule rozważam pojęcie cybersemiotyczności i jego zastosowanie w badaniach tekstu literackiego “zanurzonego” w cyberkulturze. Termin ten odsyła między innymi do koncepcji cyberstrukturalizmu, opisanej przez Marshę Kinder we wprowadzeniu do książki “Transmedia Frictions: The Digital, the Arts, and the Humanities” (red. M. Kinder, T. McPherson, Oakland: University of California Press 2014).

W następnym rozdziale “Literatura cyfrowa a literackość i komunikacja literacka” prowokacyjnie poruszam kwestię “literackości” literatury elektronicznej oraz problem definiowania “literatury” w kulturze cyfrowej. Celem jest zastanowienie się nad tym, kto nadaje tekstowi status “literatury” oraz czy obecnie jesteśmy w stanie wyznaczyć kryteria “literackości” utworu (cyfrowego). Ostatni rozdział, przygotowany wspólnie z Prof. Ewą Szczęsną i dr. Mariuszem Pisarskim, poświęcony jest teorii i praktyce adaptacji cyfrowych.

Miło wspomnieć, że w listopadzie ukazała się pierwsza recenzja książki w magazynie “artPapier” (22 (286)/2015). Kinga Kasperek opisuje publikację następująco: “Najbardziej zaskakuje przemyślany układ monografii. Nie jest to bardziej lub mniej przypadkowy zbiór tekstów dotyczących głównego tematu – semiotyki i semantyki komunikacji cyfrowej – ale zaplanowane opracowanie różnych aspektów problemu. Choć semantyka i semiotyka zawężają pole badawcze, czytelnik otrzymuje klarowne i jasne kompendium wiedzy oraz zbiór krytycznych dyskusji wraz z pewną ustrukturyzowaną wizją internetu. Bardzo to odświeżające, ponieważ teksty wchodzą między sobą w dyskusję, autorzy proponują różne rozwiązania problemów, a czytelnik może poszerzyć swoją wiedzę lub zapoznać się z innym punktem widzenia”.

Zachęcam do lektury!

Czyzewski w ELC!

It is nice to hear that my project, created together with Łukasz Podgórni (programming and design), “Oczy tygrysa (The Eyes of the Tiger). Adaptation of Formist Tytus Czyzewski’s poetry” (Corporation Ha!art, 2012) is going to be included in the third Electronic Literature Collection. It is the first time when polish electronic literature will be presented in this international anthology of e-lit. ELC3 will be released in this February. I cannot wait to see the effects!

Czyżewski w ELC!

Miło usłyszeć, że mój projekt realizowany wraz z Łukaszem Podgórnim (grafika i programowanie), pt. “Cyfrowe zielone oko. Adaptacja poezji formistycznej Tytusa Czyżewskiego” (Korporacja Ha!art, Kraków 2012) został przyjęty do trzeciej edycji międzynardowej antologii Electronic Literature Collection. Po raz pierwszy w antologii znajdą się polskie projekty literatury elektronicznej. Antologia ma pojawić się już w lutym tego roku. Z niecierpliwością czekam na efekty!